Wiadomości 
Orzekanie o (stopniu) niepełnosprawności w celu uzyskania statusu osoby niepełnosprawnej reguluje ustawa z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 123, poz. 776 z późn. zm.). Osoba zainteresowana uzyskaniem orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (lub opiekun prawny dziecka do lat 16, który ubiega się o orzeczenie o niepełnosprawności) składa wniosek o ustalenie (stopnia) niepełnosprawności do powiatowego zespołu do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności. W skład zespołu wchodzą specjaliści z różnych dziedzin, tj. lekarze, psycholodzy, doradcy zawodowi, pracownicy socjalni, pedagodzy i inni specjaliści uznani za niezbędnych do rozpatrzenia indywidualnej sprawy osoby zainteresowanej uzyskaniem orzeczenia.
STOPNIE NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI
Niepełnosprawność podlega stopniowaniu w zależności od stanu naruszenia sprawności organizmu.
Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych ustala trzy stopnie niepełnosprawności:
1. znaczny,
2. umiarkowany,
3. lekki.
Do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.
Do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymagającą czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych.
Do lekkiego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę o naruszonej sprawności organizmu, powodującej w sposób istotny obniżenie zdolności do wykonywania pracy, w porównaniu do zdolności, jaką wykazuje osoba o podobnych kwalifikacjach zawodowych z pełną sprawnością psychiczną i fizyczną, lub mająca ograniczenia w pełnieniu ról społecznych dające się kompensować przy pomocy wyposażenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze lub środki techniczne.
Niezdolność do samodzielnej egzystencji oznacza naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację.
Właściwy do rozpatrzenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności zespół do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności przeprowadza postępowanie, w wyniku którego wydaje orzeczenie zaliczające osobę do jednego z wyżej określonych stopni niepełnosprawności lub w przypadku dziecka zalicza do osób niepełnosprawnych (bez nadawania stopnia).
Orzeczenie o (stopniu) niepełnosprawności jest dokumentem nadającym osobie status niepełnosprawności i stanowi podstawę do korzystania z ulg i przywilejów przysługujących osobom niepełnosprawnym na podstawie ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz innych ustaw i przepisów wykonawczych do tych ustaw, określających uprawnienia osób niepełnosprawnych.
ORGANIZACJA SYSTEMU ORZEKANIA
W postępowaniu o zaliczenie do odpowiedniego stopnia niepełnosprawności obowiązuje dwuinstancyjność.
Pierwszą instancją jest powołany przez starostę powiatowy zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności usytuowany przy powiatowym centrum pomocy rodzinie, o czym przesądza ustawa z 27 sierpnia \ 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.
Drugą instancją (odwoławczą) w zakresie orzekania o stopniu niepełnosprawności jest Wojewódzki Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Rzeszowie powoływany przez wojewodę.
Wojewódzki zespół rozpatruje odwołania od orzeczeń o stopniu niepełnosprawności wydanych w pierwszej instancji. Osoba, która uzyskała orzeczenie o stopniu niepełnosprawności i jest niezadowolona z treści tego orzeczenia, składa odwołanie do wojewódzkiego zespołu orzekającego za pośrednictwem powiatowego zespołu, który orzeczenie wydał.
Decyzja wojewódzkiego zespołu o ustaleniu stopnia niepełnosprawności jest ostateczna.
Osoba zainteresowana może wykorzystać drogę sądową i zaskarżyć orzeczenie wojewódzkiego zespołu do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Postępowanie sądowe w sprawach orzekania o stopniu niepełnosprawności jest wolne od opłat sądowych.
PROCEDURY W USTALENIU STOPNIA NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI
Osoba zainteresowana uzyskaniem orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (dla osób dorosłych) lub orzeczenia o niepełnosprawności (dla dzieci) składa wniosek do powiatowego zespołu do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności przy powiatowym centrum pomocy rodzinie. Właściwym do rozpatrzenia wniosku jest powiatowy zespół w miejscu zamieszkania osoby. Wniosek można również złożyć w miejscu długotrwałego pobytu osoby, np. długotrwałego pobytu u rodziny, osób bliskich lub w instytucjach takich jak dom pomocy społecznej, szpital lub zakład karny.
Obowiązkiem zespołu orzekającego o stopniu niepełnosprawności jest rozpatrzenie wniosku osoby w terminie jednego miesiąca od dnia zgłoszenia, a w przypadku konieczności wykonania dodatkowych badań specjalistycznych w okresie dwóch miesięcy. Obowiązkiem osoby składającej wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności jest aktywne uczestniczenie w postępowaniu zespołu orzekającego i dostarczenie posiadanych dokumentów, które pozwolą na określenie stopnia niepełnosprawności Osoba zainteresowana jest zawiadamiana przez zespół o terminie posiedzenia zespołu na co najmniej 14 dni przed posiedzeniem z pouczeniem o obowiązkowym stawiennictwie. Jeśli osoba zainteresowana nie może wziąć udziału w posiedzeniu zespołu ze względu na długotrwałą chorobę, poświadczoną zaświadczeniem lekarskim, uniemożliwiającą przybycie na posiedzenie, przewodniczący zespołu kieruje do miejsca zamieszkania lub pobytu osoby lekarza, który dokona oceny jej stanu zdrowia. W tym przypadku posiedzenie zespołu przebiega bez udziału osoby zainteresowanej. Dwukrotna, nie usprawiedliwiona nieobecność osoby zainteresowanej na posiedzeniu, mimo wezwań do uczestnictwa, powoduje, że przewodniczący zespołu zawiadamiają o odstąpieniu od rozpatrzenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności .
W wyniku przeprowadzonego postępowania powiatowy zespół orzekający wydaje orzeczenie o (stopniu) niepełnosprawności.
Orzeczenie o (stopniu) niepełnosprawności jest prawnym dokumentem potwierdzającym niepełnosprawność, spełniającym wymagania formalne, jakie stawia się osobom w celu korzystania z ulg i uprawnień stwarzanym tej zbiorowości w ramach polityki socjalnej państwa kierowanej do osób niepełnosprawnych. Osoby, które nie posiadają orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, są niepełnosprawnymi z punktu widzenia własnej oceny zdolności do wykonywania podstawowych czynności życiowych, czyli przy zastosowaniu kryterium biologicznego.
Katalog uprawnień osób niepełnosprawnych posiadających orzeczenia o stopniu niepełnosprawności zawiera ustawa z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.
Oto niektóre z tych uprawnień:
czas pracy osoby zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności nie może przekraczać 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo,
osoba niepełnosprawna nie może być zatrudniona w porze nocnej i godzinach nadliczbowych (nie dotyczy to osób zatrudnionych przy pilnowaniu),
osoba niepełnosprawna ma prawo do 30 minutowej przerwy w pracy, wliczanej do czasu pracy, na gimnastykę usprawniającą lub wypoczynek,
osobie zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności przysługuje dodatkowy urlop wypoczynkowy w wymiarze 10 dni roboczych w roku kalendarzowym,
Osoba o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ma prawo do zwolnienia od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia w celu:
uczestniczenia w turnusie rehabilitacyjnym raz w roku w wymiarze do 21 dni roboczych,
wykonywania badań specjalistycznych, zabiegów leczniczych lub usprawniających, uzyskania zaopatrzenia ortopedycznego, jeśli czynności te nie mogą być wykonane poza godzinami pracy,
osoba niepełnosprawna podejmująca działalność gospodarczą na własny rachunek może otrzymać pożyczkę ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na rozpoczęcie działalności oraz dofinansowanie do 50% oprocentowania kredytu zaciągniętego na tę działalność,
osoba niepełnosprawna ma prawo do szkolenia finansowanego ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w formach pozaszkolnych w celu nauki zawodu, przekwalifikowania lub podwyższenia kwalifikacji.
Niezależnie od powyższego osoba niepełnosprawna może korzystać z wielu ulg i uprawnień na podstawie odrębnych przepisów, np.:
ulg podatkowych,
ulg komunikacyjnych,
ulg pocztowo-telekomunikacyjnych,
świadczeń pomocy społecznej,
dodatków pielęgnacyjnych, usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania.
Przynależność do niektórych organizacji pozarządowych (np. Polskiego Związku Niewidomych) wymaga przedłożenia orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
Oprócz wymienionych dwóch podstawowych systemów orzekania istnieją organy orzekającego:
inwalidztwie w służbach mundurowych podległych Ministerstwu Obrony Narodowej i Ministerstwu Spraw Wewnętrznych i Administracji,
stałej lub długotrwałej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.
